Czy wiecie, że:
1. Prawidłowy przebieg rozwoju widzenia wpływa na jakość życia dziecka, a później dorosłego człowieka.
2. Wzrok jest zmysłem podlegającym rozwojowi i poddającym się rehabilitacji.
3. Warunkiem właściwego rozwoju widzenia jest sprawny układ wzrokowy czyli zdrowa gałka oczna, nerw wzrokowy, droga wzrokowa i odpowiednie części kory mózgowej.
4. Umiejętności widzenia uczymy się całe życie, ale za najważniejszy okres jej rozwoju uważa się pierwsze dwa lata życia.
5. Poziom rozwoju widzenia można badać już w kilka dni po urodzeniu.
6. Niezwykle ważne jest badanie i ocena wzroku przez specjalistę (lekarza okulistę) w pierwszym, drugim i trzecim miesiącu życia, szczególnie dzieci z ciąż zagrożonych, dzieci przedwcześnie urodzonych lub tzw. ryzyka urodzeniowego.
7. Jak najwcześniejsze leczenie i rehabilitacja wzroku może ewentualne nieprawidłowości zmniejszyć, ograniczyć, wyeliminować.
8. Kontrolowanie procesu widzenia i wpływanie na jego przebieg np. poprzez leczenie, używanie okularów korekcyjnych, ochronnych, pomocy optycznych i nieoptycznych oraz odpowiednie ćwiczenia mogą sprawić, że wasze dziecko będzie się lepiej rozwijać.

Okres noworodkowy

1-szy miesiąc życia
PRAWIDŁOWY ROZWÓJ WZROKU
• pojawia się odruch rogówkowy,
• reakcja źrenic na światło,
• odruchowe zamykanie lub naciskanie powiek pod wpływem silnego światła skierowanego na twarz dziecka,
• pierwsze ruchy sakadowe
• dziecko wybiera i preferuje twarz człowieka
• uważnie wpatruje się w twarze najbliższych osób z odległości 15 – 40 cm, lubi zmienną mimikę twarzy i próbuje ją naśladować (fiksacja czasami pojawia się później)
• posługuje się raz jednym, raz drugim okiem
• lubi kontury, proste pionowe i poziome wzory, duże rozmiary (najlepiej czarno-białe)

KIEDY ZWRÓCIĆ SIĘ DO OKULISTY?
• gdy występuje widoczna różnica w wielkości gałek ocznych, wyglądzie oczu i powiek np. przymglona rogówka, biała źrenica, nierówne źrenice, nierówna szerokość szpary powiekowej,
• gdy oczy są w mimowolnym ruchu, cały czas „pływają” w różnych kierunkach (może to być oczopląs wrodzony)
• gdy zamiast łez pojawia się inna wydzielina, np. ropa
• gdy dziecko nie patrzy na twarze bliskich osób
• często ma zamknięte oczy
• opadają powieki podczas otwierania oczu
• gałki oczne lub jedno oko odchylają się przez cały czas od właściwego ułożenia w kierunku nosa, czoła, skroni
• występuje lub pojawił się oczopląs tylko jednego oka
• oczy są zaczerwienione, łzawią bez „powodu”
• dziecko często uciska oczy piąstkami

UWAGI
• Oceniając funkcję narządu wzroku wcześniaków należy brać pod uwagę tzw. skorygowany wiek ciążowy, a więc liczony od planowanej daty porodu,
• Do okulisty należy zgłosić się zawsze w pierwszym miesiącu życia dziecka jeżeli występują lub występowały w rodzinie takie choroby jak zaćma wrodzona, jaskra wrodzona, siatkówczak

Okres niemowlęcy

1 - 3 miesiące
PRAWIDŁOWY ROZWÓJ WZROKU
• występuje oczopląs optokinetyczny
• dziecko wpatruje się w źródła światła, jasne ściany, okna
• śledzi poruszające się źródło światła od środkowej linii ciała na zewnątrz (lepiej w poziomie, niż pionie i ukośnie)
• fascynuje się różnymi źródłami światła, błyszczącymi przedmiotami i jaskrawymi kolorami
• dłużej wpatruje się w twarze osób najbliższych
• przygląda się własnej ręce
• spogląda do góry na zabawki
• przenosi spojrzenie (kieruje oczy) w kierunki źródła dźwięku
• rozwija się koordynacja obu gałek ocznych (w tym okresie życia dziecko może okresowo zezować)
• pojawiają się zbieżne ruchy gałek ocznych
• podążą wzrokiem za poruszającą się zabawką (40 – 60 cm od oczu w prawą i lewą stronę)
• odwzajemnia uśmiech

KIEDY ZWRÓCIĆ SIĘ DO OKULISTY?
• nie skupia wzroku lub słabo fiksuje na twarzy rodzica
• nie uśmiecha się w odpowiedzi na uśmiech
• wyraźnie patrzy tylko jednym okiem (ustawia głowę w jedną stronę)
• źle reaguje (nadwrażliwość) na światło, mruży oczy, zamyka je lub zaciska silnie powieki
• reaguje z opóźnieniem na pokazywane zabawki
• reaguje na bodźce lub ruch nie na wprost twarzy ale z boku głowy, w jej górnej bądź dolnej części
• przygląda się własnej ręce tylko po jednej stronie ciała
• nie nawiązuje kontaktu wzrokowego
• nie odwzajemnia uśmiechu
• oczy często zezują lub poruszają się niezależnie od siebie
• oczy drgają w poziomie, pionie bądź naprzemiennie

3 - 5 miesięcy
PRAWIDŁOWY ROZWÓJ WZROKU
• dziecko skupia wzrok (fiksuje) na przedmiotach z odległości ok. 1m
• bada i „ogląda” własne ręce
• ustawia oczy centralnie
• przenosi spojrzenie z ręki na obiekt
• widzi barwy
• lubi grzechotki, gryzaki, zabawki piszczące, wyciąga rękę w ich kierunku, chwyta je, szczególnie wtedy, gdy znajdują się w zasięgu jego rąk
• przekłada zabawkę z ręki do ręki
• pojawia się akomodacja z odległości 13 – 50 cm
• spostrzega głębię

KIEDY ZWRÓCIĆ SIĘ DO OKULISTY?
• dziecko nie skupia wzroku na osobach
• nie skupia wzroku na zabawkach
• nie wyciąga ręki w kierunku zabawki
• słabo interesuje się otoczeniem
• nie reaguje na odbicie w lustrze
• występują nietypowe zachowania np. kiwanie się

5 - 7 miesięcy
PRAWIDŁOWY ROZWÓJ WZROKU
• dziecko patrzy na zabawki pokazywane w całym obszarze pola widzenia (prawa – lewa, góra – dół)
• wyrzuca zabawki i patrzy, gdzie upadły
• rozwija się koordynacja oko – ręka
• doskonali się fiksacja
• rozwija się pamięć wzrokowa
• następuje koordynacja większości odruchów obuocznych
• reaguje odmiennie na zmieniający się wyraz twarzy rodzica

KIEDY ZWRÓCIĆ SIĘ DO OKULISTY?
• brak lub słaba koordynacja oko – ręka
• słaba fiksacja
• brak zbieżności
• preferencja jednego oka

7 - 12 miesięcy
PRAWIDŁOWY ROZWÓJ WZROKU
• dziecko interesuje się drobnymi przedmiotami lub detalami w przedmiotach
• fiksuje wyraz twarzy i naśladuje go
• płynnie śledzi wzrokiem
• przechyla głowę żeby spojrzeć w wybranym kierunku
• lubi różne kształty i formy geometryczne
• rozwinięte widzenie obuoczne

KIEDY ZWRÓCIĆ SIĘ DO OKULISTY?
• nie interesuje się nowymi zabawkami
• nie patrzy na zabawki, którymi się bawi
• nie interesuje się małymi zabawkami, nie zauważa ich (piłeczki, cukierki)
• nie skupia wzroku na zabawkach oddalonych o np. 1 -2 metry
• nie interesuje się otoczeniem
• nie obserwuje domowników
• słaby rozwój motoryczny
• opóźniona koordynacja ruchów głowy i oczu

Okres żłobkowy

13 - 18 miesięcy
PRAWIDŁOWY ROZWÓJ WZROKU
• dziecko interesuje się książeczkami i kolorowymi obrazkami
• identyfikuje podobieństwa i różnice
• szereguje klocki i buduje wieże z klocków
• lubi bazgrać, rysować linie grubymi kredkami
• rozwija się orientacja pionowa
• współdziała w czynnościach samoobsługowych
• idzie do rodzica, zabawki

KIEDY ZWRÓCIĆ SIĘ DO OKULISTY?
• opóźnienie lub brak zainteresowania książeczkami, obrazkami, gazetami
• brak zainteresowania bazgraniem
• nie porusza się w stronę osób i zabawek

1,5 roku - 3 lat
PRAWIDŁOWY ROZWÓJ WZROKU
• śledzi wzrokiem w pełnym zakresie ruchu i wg potrzeb
• doskonali się koordynacja wzrokowo – ruchowa i manipulacja
• rozróżnia i identyfikuje znajome przedmioty, lubi układanki przedmiotowe i obrazkowe
• lub zabawy w chowanego z zabawkami i ludźmi

KIEDY ZWRÓCIĆ SIĘ DO OKULISTY?
• brak prawidłowych (płynnych, ciągłych) ruchów śledzących oczu
• słabe zainteresowanie otoczeniem
• podczas chodzenia dziecko potyka się o meble, zabawki, progi
• powolne, niechętne przemieszczanie się z jednego pomieszczenia do drugiego

Okres przedszkolny

3 - 5 lat
PRAWIDŁOWY ROZWÓJ WZROKU
• dziecko zna figury geometryczne
• rozpoznaje barwy i odcienie barw, nazywa je
• wyraźnie widzi i nazywa szczegóły na obrazkach
• dopasowuje takie same litery i cyfry
• sortuje przedmioty, grupuje, dzieli na kategorie wg wielkości, barwy, długości
• rozpoznaje przedmioty na obrazkach widziane pod różnym kątem z bliska i z daleka
• mówi na temat tego co dzieje się na obrazkach (układa historyjki obrazkowe)
• rozwija się wzrokowa orientacja przestrzenna

KIEDY ZWRÓCIĆ SIĘ DO OKULISTY?
• dziecko ma trudności z rozróżnianiem: figury od tła, kształtów, wielkości, barw
• trudności z widzeniem szczegółów na obrazkach
• nie nazywa kolorów
• przechyla głowę w bok lub nienaturalnie układa ciało podczas oglądania TV, książki
• mruży oczy, marszczy twarz gdy obserwuje obiekty z dalszej odległości
• ma trudności z prostymi czynnościami ruchowymi (np. chwytanie i rzucanie piłki oraz śledzenie toru jej ruchu)
• ma trudności z wchodzeniem i schodzeniem po schodach
• szura obuwiem podczas chodzenia
• słabo posługuje się ołówkiem, kredką, łyżeczką
• szybko męczy się po okresach koncentracji wzrokowej
• ma bóle głowy, nudności, pieczenie i swędzenie oczu
• zgłasza zamazywanie i rozmywanie obrazu, podwójne widzenie

Okres wczesnoszkolny

5 - 8 lat
PRAWIDŁOWY ROZWÓJ WZROKU
• rozpoznaje i identyfikuje znaki abstrakcyjne (m.in. cyfry, litery)
• rozróżnia, rozpoznaje, kojarzy, interpretuje wyrazy
• czyta
• pisze

KIEDY ZWRÓCIĆ SIĘ DO OKULISTY?
• dziecko myli takie same cyfry i litery
• opuszcza litery w wyrazach podczas czytania
• nie widzi liter i cyfr z odległości kilku metrów
• źle widzi z bliskich lub dalekich odległości
• czyta, pisze z głowa bardzo blisko tekstu
• mruży oczy, zasłania oko podczas pisania w zeszycie lub przepisywania z tablicy
• szeroko otwiera oczy, trze oczy
• zamyka lub zakrywa jedno oko
• zmienia końcówki wyrazów, pomija lub dodaje literki przy czytaniu i przepisywaniu
• ma trudności z pisaniem w zeszytach
Dbanie o oczy i narząd wzroku wymaga badania oczy przez lekarza okulistę przynajmniej jeden raz w roku oraz w każdym przypadku stwierdzenia jakichkolwiek dolegliwości lub/i zaburzeń widzenia.

 Gdzie szukać pomocy?
• poradnie okulistyczne dla dzieci
• ośrodki wczesnej interwencji
• poradnie rehabilitacji wzroku

konsultacja medyczna: lek. okulista dr Anna Gotz - Więckowska
opracowanie: rehabilitant wzroku słabowidzących mgr Małgorzata Płóciennik
źródło: Stowarzyszenie na Rzecz Rehabilitacji Niewidomych i Słabowidzących
Kosmonautów 110, 61-643 Poznań, tel. 61 820 05 12
e-mail: stowarzyszenie_rnis@poczta.onet.pl
 

Projekt i wykonanie: czoska.home.pl
Menu